ومفتح وباقوهء رادعه وجرم أو باشراب جهة درد جگر اكر بي تب باشد وبا آب سرد با وجود تب بغايت مفيد وبه دستور شراب وسركه كه در آن جوشيده باشند همان خاصيت دارد وطبيخ أو در دفع گرم جگر گوسفندان هجرتست حقنه بطبيخ أو منقى چرك وقرحهء أمعاء ومضمضهء أو بجهة قلاع خبيثه ودرد دندان وتقويهء لثه واكتحال أو مقوى باصره ودر جميع افعال مثل ما ميران چينى وقطور خيسانيدهء أو در گلاب جهة به تخفيف رطوبة ووحفظ صحت چشم ودفع بقاياى رمد مزمن بغايت مفيد وعصارهء مطبوخ منعقد أو در افعال مانند حضض وقدر شربت از جرم أو دو مثقال واز طبنجش تا سى درهم ومضر صاحب سعال ومصلحس عسل است ااطياسن بلغة بربرى ومغربى بناتيست شجرى ودر بلاد مغرب به هم مىرسد طول أو به قدر قامت وزيادة از آن وبركش مانند مورد ونرم وثمرش به قدر بارسر دو سبز وچون برسد سياه ونرم شود وچوب أو بسيار صلب واندرون أو سفيد وزرد ومايل به سرخى ومستعمل أو ريشهاى باريك أو است مركب القوى وبرودت وبيوست در أو غالب وبسيار قابض وآب خيسانيدهء أو كه رنگ أو بگرد وجهة استسقاء وزردى رخسار مجرب دانسته‌اند وبه دستور چون با گوشت طبخ نمايند وگوشت أو را بياشامند همين عمل كند وجرم وطبيخ أو مقوى جگر وسپرز ومفتح سدهء آن وقدر شربت از جزم أو دو درهم است آبار لغة عربى وآن سرب وسوخته است وطريق احراق أو در دستورات مذكور است در دويم سردو خشك ومغسول أو جهة قرحهء چشم وجوشش آن وجراحت خصيه واعصاب وبواسير وزخمهاى كهنه ونزف الدم وسيلان رطوبات وبار روغن گلسرخ جهة قروح ومقعد وبا سركه جهة تحليل ورمها واستسقا نافع وبدلش سرنج وخوردنش كشنده است ااثرون بلغت يوناني اسم سماق است اامولن يوناني واسم نشاسته است كه نشا نامند ااغيس يعنى طاهر بيونانى اسم فنجنكشت است اانيس بيونانى انيسونست اارن صارن بيونانى لوف الصغير است ااغلس بيونانى دوسراست اانويس بيونانى اشراس است اامى بيونانى نانخواه است آبنوس ومعرب آبانس يوناني درختى است شبيه به درخت عناب وثمرش مثل انگور وزرد وبا حلاوت وبرگش شبيه به برگ صنوبر وعريض تر از آن وخزان نمىكند وتخمش مانند ثتح حنا قسم بندى با خطوط سفيد وقسم جشى سياه وصلب واملس وبهترين اقسام است در أول سيم كرم ودر آخر دويم خشك وملطف ومدر بول ومفتت حصاة ومحلل رياح ونفخ معده ومفتح سدهء سپرز واكتحال محكوك أو به آب وذر ورشن جهة بياض رقيق وقرحه وبثور ودمعه وموى زيادة وجرب وحكه ورمد يابس وحفظ صحت چشم ورويانيدن مژگان ونشارهء أو جهة حبس خون زخمهاى تازه نافع ومحرق مغسول بشارهء أو لطيف‌تر ودر افعال مذكوره اثر آن سريع‌تر وطلاء مسحوق مطبوخ أو در شراب محلل خنار زير است وگويند با لخاصيه اطفاى خون جارى مىكند وبا سفيده تخم مرغ جهة سوختگى اتش وبانفراده جهة بتخفيف وگوشت آوردن قروح خبيثه ومنع جوششهاى پر آب وآبله كردن اعضا مجرتست وقدر شربتش تا سه درهم ومضر معده ومصلحش عسل وبدلش چوب كنار است آزار دار ولغة فارسي وآن بلق جبلى آلو بخارا اسم فارسي اجاص است آلوچه اسم فارسي ادركست آب دار وموميائى است ومحمد بن زكريا دواى ديگر را به اين اسم خوانده آش بخجكان اسم جند است آهن اسم فارسي حديد است آهن ربا اسم فارسي مقناطيس است آرد ميده به فارسي سميد است آرد سبوس دار اسم فارسي خشكارست آرد جو بريانكرده اسم سويق الشعير است آرد كنار سويق النبق است آلوى سفيد اسم شاملوج است آلو بالو اسم فارسي قراسيا است آهو اسم فارسي غزال است آمله اسم فارسي آملج است آرد جو دقيق الشعير است آب نيشكر اسم فارسي عسل القصب است آب باران ماو المطر است آب چكيده از كوزه وغيره ماء القطر است آب جو جوشانده اسم فارسي ماء الشعير است آب جو افشرده اسم كشك الشعير است آب پنير اسم فارسي ماء الجبن است آب آهن تافته اسم فارسي ماء الحديد است آب ما هي نمكسود اسم فارسي ماء النون است آب درخت كافور اسم ماء الكافور است آبكامه اسم فارسي مري است آبك اسم فارسي نوره است آبى اسم فارسي سفر جل است آفتاب پرست اسم حربا است آبك اببأ موحده به اصطلاح أهل كيميا زبيق است آنك بنون مضمومه رصاص اسود است آئينه چينى آنچه از مس ونقره وبرنج سازند آرد وحج بلغة تركى اسم درخت ابهل است آغو بتركى اسم دفليست آغوز بتركى اسم لبا است اقاج دين بتركى اسم سود انياتست آبلوج به فارسي قند مكرر است آشياران از اغذيه است ودر خروره مذكور است آش اسم فارسي اغذيهء مطبوخهء مايع است وبعضي از آن در مزورات وساير مواضع مذكور است آذر بويه به فارسي كل اشنان نامند آبق به اصطلاح إكسير يان زبيق است آورس اسم فارسي ابهل است وآبرس نيز گويند آلك وآله اسم فارسي شنبل الطيب است آهوزى پندى خردل است آك آبلغه هندى اسم آتش است آته بهندى اسم سويق است ابقر به فارسي شوره گويند وآن از بخارمائى بر روى زمين شوره زار بهم مىرسد وبعد از تصفيهء آن به آتش شبيه نمك مىشود ودر آخر سيم گرم وخشك ومفتح سده ومنقى بلغم وأوساخ بدن ومسهل ودر نهايت حدت وقوىتر از نمك وبوره در افعال وجهة علل سپرز ودرد كمر نافع ومحرب دانسته‌اند ومصر مري وكرده ومصلحش كتيرا وعسل وقدر سركشش تا نيم درهم وبدلش ملح اندرانى وربع درهم أو تا دو درهم با شكر جهة احتباس بول كه به هيچ چيز دفع نشود مجربست واز خواص أو سرد كردن آبست به عمل